Hôm nay, tôi muốn chia sẻ với bạn về cuốn sách Mindset của tác giả Carol S.Dweck. Carol là một trong những nhà tâm lý học hàng đầu trên thế giới và hiện tại, bà là giảng viên kỳ cựu của trường Đại học Stanford. Mindset thực sự là cuốn sách tuyệt vời mà tôi muốn chia sẻ với các bạn. Nếu bạn là học sinh, sinh viên, cuốn sách sẽ mang đến cho bạn Tư duy để bạn có được sự phát triển trong sự nghiệp học tập. Nếu bạn là người đi làm, người khởi nghiệp hay điều hành doanh nghiệp thì bạn sẽ biết cách để phát triển bản thân mình lên, phát triển doanh nghiệp, đội ngũ nhân viên của mình. Hay nếu bạn là các bậc cha mẹ, là giáo viên thì cuốn sách này sẽ giúp bạn làm thế nào để có thể hiểu được, giúp đỡ con cháu hay học sinh của mình có thể tiến bộ hơn mỗi ngày.

Tâm lý học, nhất là tâm lý học về con người là một trong những lĩnh vực mà tôi thực sự đam mê, bởi vì tôi nghĩ, nắm bắt và hiểu được tâm lý con người là một trong những kỹ năng vô cùng quan trọng trong thời đại Internet, thời đại toàn cầu hóa như hiện nay. Và tôi đã tìm hiểu về những nghiên cứu của Carol S.Dweck.

Đầu tiên, tôi muốn chia sẻ về 2 tư duy mà chúng ta thường thấy trong cuộc sống mà Carol đã quan sát từ nhiều nhóm dân số khác nhau, từ trẻ em đến người đi làm, chủ doanh nghiệp, đến các giám đốc, tổng giám đốc của các Tập đoàn lớn trên thế giới. Tác giả đã nghiên cứu ở mức độ rộng như thế và cho thấy rằng, con người chúng ta sẽ có 2 luồng tư duy: Thứ nhấttư duy phát triển (growth), tức là những người ưa chuộng sự phát triển. Thứ 2tư duy đóng khung (fixed), tư duy cố hữu, không di chuyển được. Và những người có tư duy đóng khung luôn tin rằng, trí thông minh, khả năng, sự giỏi giang của họ phụ thuộc vào gen di truyền. Và họ cho rằng, họ sinh ra là như thế và nếu may mắn, họ sẽ có được trí thông minh tuyệt vời. Thế nhưng, kể cả những người có khả năng trời phú mà vẫn có tư duy đóng khung thì họ vẫn không thể đi đâu được trong cuộc sống của mình cả. Và với những người không được trời phú cho về ngoại hình, trí tuệ và khả năng thì họ chấp nhận sống một cuộc đời nhỏ hẹp, quẩn quanh, giống như con rùa rụt đầu quẩn quanh trong xó cửa. Thế nhưng, những người có tư duy phát triển lại có tư tưởng hoàn toàn khác và đó chính là chia sẻ của tôi với các bạn.

Theo Carol, các thói quen hay hoạt động sống hàng ngày của những người có tư duy phát triển và tư duy đóng khung khác nhau theo 4 khía cạnh, bao gồm:

Thứ nhất, về sự tập trung (focus): Với những người có tư duy phát triển, sự tập trung hàng ngày của họ là dành cho việc học tập (learning), bởi vì họ tin rằng, học tập là cách họ đến với thành công và phát triển. Còn những người có tư duy đóng khung thì họ cố gắng ra vẻ ta đây (look smart), cố gắng chứng tỏ năng lực, khả năng của tôi là như thế. Họ phải chứng tỏ ngay lập tức để người khác có ấn tượng tốt về mình. Và những người có tư duy phát triển sẽ hiểu rằng, bản thân mình có mặt được, mặt chưa được nhưng họ sẽ thông qua quá trình học tập để cải thiện và phát triển điều đó; họ tin rằng, đến một ngày nào đó, họ có thể đạt được mức cao nhất mà họ có thể trong vòng khả năng, nỗ lực của mình.

Bạn có thấy sự khác biệt? Một người tập trung vào học tập, một người cố tỏ ra ta thông minh, ta đẹp, ta có khả năng. Tức là, một bên tập trung vào phát triển bên trong còn một bên chỉ cố gắng quan tâm, quan sát đến những thứ ở bên ngoài.

Sự khác biệt thứ 2 là về sự cố gắng (efforts): Với tư duy phát triển, họ hiểu rằng “cố gắng, nỗ lực là chìa khóa của thành công” (key to success). Còn những người có tư duy đóng khung sẽ thấy “efforts are bad” bởi vì họ cố gắng chứng tỏ mình thông minh, giỏi giang nên họ làm giỏi là đương nhiên, không cần học tập hay cố gắng nhiều, những đứa học tập nhiều là những đứa không có khả năng, họ phải chứng tỏ họ là người giỏi nên sự cố gắng, nỗ lực là không tốt.

Sự khác biệt thứ 3 thể hiện ở góc nhìn của họ đối với những thử thách, khó khăn (challenges). Với tư duy đóng khung, họ sẽ coi những thử thách đó là thất bại và họ không dám thất bại. Khi được giao phó những nhiệm vụ thử thách, họ sẽ có tư tưởng trốn tránh hay ẩn mình đi (avoid/hide). Thế nhưng, với những người có tư duy phát triển, họ tận dụng cơ hội, sử dụng cơ hội đó một cách hiệu quả (capitalise on), tức là họ coi những thử thách là cơ hội để bản thân có thể phát triển, học hỏi được ngay từ những thứ mà người có tư duy đóng khung coi là thất bại. Và họ biết rằng, thất bại chính là nền mỏng giúp họ lên đến sự thành công, và nếu không thành công thì họ cũng có được những bài học. Tác giả cuốn “Thép đã tôi thế đấy” đã từng nói trong tác phẩm rằng, “lửa sẽ chứng tỏ thanh thép cứng ở mức độ nào”. Và những người có tư duy phát triển sẽ coi “lửa” đó là cơ hội để họ rèn luyện bản lĩnh chinh phục thử thách, giúp họ luôn cười được dù cho đứng trước bất kỳ khó khăn nào trong cuộc sống.  

Với những ai có tư duy đóng khung thì khi nền kinh tế xuống dốc, nạn thất nghiệp lan tràn, họ chấp nhận là nạn nhân của hoàn cảnh; còn những tư duy phát triển sẽ coi đó là cách họ tìm ra cách thức mới, tư duy mới, chân trời mới cho sự phát triển. Thần tượng của tôi –  Warren Buffet – đã từng nói rằng “Be greedy when everyone else is scared and be scared when everyone else is greedy.” Điều đó có nghĩa là, hãy tham lam khi những người khác cảm thấy sợ hãi và hãy sợ hãi khi người khác tham lam. Đó là tư duy mà ông đã dạy trong đầu tư chứng khoán. Khi thị trường chứng khoán lên ầm ầm, mọi người đang tham lam lướt sóng thì lúc đó chúng ta nên sợ hãi để cân nhắc xem có nên bán ra hay làm gì khác không; còn khi thị trường xuống dốc, mọi người đang sợ hãi thì chúng ta nên mua vào những cổ phiếu liên quan đến công ty có chất lượng thực sự, những công ty họ bán tháo ra vì sự lên xuống của thị trường. Và đó là tư duy của người thầy tuyệt vời của tôi.

Tư duy cuối cùng là sự khen ngợi, cổ vũ (praises). Tôi nghĩ rằng, đối với những những người làm cha mẹ, hay các nhà giáo dục thì “praises” thực sự quan trọng. Trong văn hóa Châu Á, người ta ít khi khen ngợi người khác. Nhưng theo như tôi quan sát thì ngày nay, người Việt chúng ta rất mở trong tư duy giáo dục mới. Các bậc cha mẹ cũng bớt đánh con hơn, chiều chuộng và biết khen con. Nhưng “khen” thực sự là con dao 2 lười. Nếu chúng ta khen ngợi không đúng cách sẽ làm cho đứa trẻ tự mãn. Vậy nên, chúng ta phải khen làm sao để cho người ta có tư duy phát triển chứ không phải để người ta tự mãn và đóng khung tư duy của người ta lại. Và trong cuốn sách, Carol nói rằng, nếu đó là sự khen ngợi về những nỗ lực, cố gắng hay quá trình phấn đấu thì lời khen đó có tác dụng rất tốt, nó giúp cho những người nhận được lời khen đó có động lực lớn hơn để cố gắng và đạt được thành tích cao hơn. Nhưng nếu chúng ta khen ngợi về trí thông minh, khả năng thì lời khen đó có tác dụng ngược lại. Những người nhận được lời khen đó có tư tưởng tự mãn, tự phụ và họ dần đánh mất khả năng học tập (learning). Ví dụ, khi một đứa trẻ hay bất cứ ai khác làm được một việc tốt, và chúng ta khen rằng “Ôi, cậu thông minh thế!” hay “Trí thông minh của cậu cao thật!” thì thực sự, với những người không có tư duy phát triển mạnh mẽ, họ sẽ dần rơi vào tư duy đóng khung. Tức là lúc nào họ cũng phải chứng tỏ họ “look smart”, lúc nào cũng phải sống như lời người khác khen, phải gồng mình lên để phấn đấu; còn với những người được khen với sự cố gắng, quá trình phấn đấu thì họ sẽ cảm thấy rằng, quá trình cố gắng hay phấn đấu của họ đã được người khác trân trọng, dù đó là một đứa trẻ đã cố gắng giải một bài toán hay một nhân viên đã nỗ lực hoàn thành dự án hay một đối tác đã cố gắng hoàn thành hợp đồng. Điều này sẽ khiến những người được khen cố gắng nhiều hơn ở trong công việc của họ. Và đó cũng là quá trình để họ hoàn thiện bản thân, là chìa khóa của thành công. Đây là những bài học về tâm lý và những ví dụ tôi đưa ra sẽ cụ thể hơn và giúp bạn hiểu được những khái niệm trừu tượng thành những khái niệm cụ thể.

Tôi đã đọc nhiều sách về Tâm lý, về phát triển bản thân nhưng khi tôi đọc cuốn sách Mindset của Carol cũng như các video của bà trên Youtube thì tôi thấy mình học được rất nhiều và bản thân tôi cũng phải thay đổi. Tôi không biết bạn đang ở vị trí nào trong cuộc sống, đang ở độ tuổi nào, đang làm cái gì, nhưng tôi nghĩ rằng, cuốn sách đó là một nghiên cứu quan trọng về tâm lý loài người, là nền tảng giúp bạn hiểu được tại sao những người thành công này nối tiếp thành công kia, còn những người khác chỉ thành công trong chớp nhoáng rồi lại trượt dài xuống dốc? Bởi vì tôi nghĩ rằng, tư duy của họ rất quan trọng. Có thể họ thành công rồi nhưng họ lại bị tư duy đóng khung kìm hãm nên họ cố tỏ ra “look smart”, họ nghĩ rằng sự cố gắng là điều không thực sự tốt nên lúc nào cũng phải tỏ ra mình thảnh thơi, khi gặp thử thách lại “trốn đi”. Còn với những người thành công thực sự, họ coi thử thách là cơ hội, khi khen ngợi chính bản thân mình hay người khác, họ coi trọng khen ngợi vào sự cố gắng, quá trình nỗ lực chứ không tập trung vào trí thông minh hay khả năng. Và đó chính là điều giúp họ trở thành con người tuyệt vời hơn. Đó là những gì tôi học được từ trong cuốn sách của Carol. Và tôi lại nhớ đến cuốn sách “9 Chiến lược học tiếng Anh thành công cho người Việt” của mình cũng như chương trình Khởi nghiệp triệu đô hay Huấn luyện viên triệu đô, tôi đều tập trung vào Tư duy, chiến lược, về cách nhìn của chúng ta trong cuộc sống. Và tôi thấy một sự tương đồng giữa tư duy trong cuốn sách của Carol và những gì mà tôi đã làm từ trước đến nay. Bởi vì tôi luôn tập trung vào Tư duy đầu tiên. Và khi chúng ta tư duy đúng về một vấn đề, ta sẽ có xu hướng nhìn nhận, giải quyết vấn đề một cách hiệu quả, chuẩn xác nhất.

Và tôi cũng hy vọng rằng, nếu bạn đang xem và đã xem video này trên Youtube hay trên trang victoriaquynhgiang.com thì bạn hãy cho tôi biết được Tư duy và những chia sẻ của bạn về 4 góc độ/khía cạnh trên xem bạn đã làm hay chưa để biết bạn đang ở xu hướng “growth” hay “fixed”. Nếu có thể, bạn hãy subscribe kênh YouTube của Victoria Quỳnh Giang hoặc vào trang Facebook Victoria Quỳnh Giang để like fanpage hay vào trực tiếp Blog victoriaquynhgiang.com để kết nối với tôi thông qua việc bạn cung cấp cho tôi email cũng như là tên của bạn để chúng ta có thể kết nối với nhau và tôi có thể gửi đến bạn những video và nội dung mới nhất. Hy vọng rằng, những thông điệp mà tôi chia sẻ trong video này sẽ giúp bạn sáng rõ hơn về Tư duy của mình, giúp bạn sống tốt hơn. Và một ngày nào đó, chúng ta có thể gặp mặt nhau ở Việt Nam hay Singapore  để tôi và bạn có thể chia sẻ nhiều hơn những gì mà chúng ta học được không chỉ trong cuốn sách của Carol mà nhiều cuốn sách khác để làm sao chúng ta cùng phát triển và trở thành những người tốt hơn, vĩ đại hơn.

Hẹn gặp lại bạn trong những video đào tạo tiếp theo!