Hiện tại, chúng ta thấy có 2 mô hình giáo trình lớn là STEM (Science, Technology, Engineering and Maths, dịch ra là Khoa học – Công nghệ – Kỹ thuật – Toán học) và STEAM (Science, Technology, Engineering, Art and Maths, dịch ra là Khoa học – Công nghệ – Kỹ thuật – Nghệ thuật – Toán học).

Mô hình STEM thì chú trọng vào các môn khoa học Tự nhiên vì ta có thể thấy rằng nền công nghiệp 2.0 và 3.0 cần nhiều người hiểu biết và giỏi về khoa học – công nghệ – kỹ thuật. Tuy vậy, mô hình giáo trình STEM lại tạo ra xu hướng học lệch, chỉ chú trọng đến các môn Tự nhiên mà bỏ qua phần tối quan trọng trong phát triển con người: phần XÃ HỘI. Đó là kỹ năng và kiến thức xã hội; kỹ năng ngôn ngữ và giao tiếp; các lĩnh vực nghệ thuật như hát, múa, họa điêu khắc, thiết kế,… Đó là lý do STEAM được đưa ra để lấp lỗ hổng này.

Theo tôi giáo trình STEAM rất khoa học, rất thú vị và hữu ích cho các em học sinh. Tuy vậy, tôi nhớ đến câu nói của ông bà ta khi bàn về việc học: “Tiên học Lễ – Hậu học Văn“, tôi nghĩ cần có thêm nhân tố Lễ trong cấu trúc giáo trình, mà tôi mạo muội đặt tên theo tiếng Anh là EPIC, trong đó:

E là Emotion (Cảm xúc): ta cần giúp các bạn trẻ hiểu về tâm lý của chính mình, hiểu tại sao mình có những cảm xúc tiêu cực và tích cực một cách khách quan và chủ quan. Ta cần hỗ trợ họ phát triển những cảm xúc tốt đẹp, tích cực để xây dựng suy nghĩ cứng cáp, bản lĩnh rắn rỏi và tâm hồn trong sáng.

P là Physical (Thể chất): mặc dù rèn luyện và giáo dục thể chất là một môn học trong nhà trường từ lâu nhưng không được chú trọng. Từ trải nghiệm bản thân, tôi thấy giờ thể dục chủ yếu được dùng để các em học sinh ôn bài, tám chuyện, hoặc ngồi chơi. Khoa học đã chứng minh hiệu quả to lớn của việc vận động với khả năng tư duy và phát triển trí tuệ con người, đặc biệt với các em trẻ. Vận động giúp các bạn trẻ phát triển cân bằng giữa trí óc, cảm xúc và hình thể. Giờ vui chơi ngoài trời, các môn thể thao, các giờ giáo dục thể chất phải được coi trọng và là một phần thiết yếu trong quá trình giáo dục.

I là Integrity (sự Chính trực): đây là nền tảng của các nền tảng đạo đức cá nhân và xã hội. Warren Buffet, nhà đầu tư huyền thoại, từng nói: “Khi tuyển dụng, tôi sẽ tìm kiếm 03 phẩm chất của ứng viên: 1) sự chính trực, 2) năng lượng, 3) trí tuệ. Nếu bạn thiếu phẩm chất đầu tiên, 2 phẩm chất sau sẽ phá hủy bạn.” Hãy học thật, dạy thật, giao tiếp chân thành để thấu hiểu, để tạo dựng lòng tin từ tâm giữa người học, người dạy, người làm giáo dục. Trong gia đình và ngoài xã hội cũng vậy, hãy thành thật, hãy chân tình, vì các bạn trẻ có thể học được sự chính trực trong nhà trường nhưng nếu bước ra khỏi cổng trường, sự chính trực này bị bóp méo, thậm chí cười nhạo thì tất cả những gì họ nhận thức được là sự giả tạo vì có sự đối nghịch giữa lý thuyết và thực tế.

C là Character (Nhân cách). Nhân cách là nền tảng đạo đức của mỗi con người. Nhân cách phải được rèn rũa trong môi trường tôn trọng sự chính trực. Nhân cách không thể được truyền đạt qua lời nói mà qua hành động. Có một câu nói rất hay là: “Những điều bạn làm ồn ã đến mức mà tôi không nghe thấy bạn nói gì cả” của nhà văn nổi tiếng người Mỹ Raph Waldo Emerson. Nhân cách không phải là năng khiếu mà đó là sự LỰA CHỌN. Và chúng ta hoàn toàn có quyền lựa chọn để xây dựng nhân cách vị tha, chính trực và nhân văn cho thế hệ trẻ.

Như vậy, tôi nghĩ rằng mô hình giáo trình EPIC STEAM sẽ giúp chúng ta phát triển được những người Lãnh đạo và Khởi TẠO vừa có đức, vừa có tài và vừa có tầm. Tầm ở đây không đơn thuần là tầm nhìn xa trông rộng mà còn là tầm nhân cách cao đẹp. Với những phẩm chất EPICnăng lực STEAM này, tôi tin người Việt của chúng ta sẽ tự tin bước vào thời đại 4.0 – nơi mà con người càng cần phải trở nên nhân văn hơn – và được tôn trọng giống như người Nhật Bản khi chúng ta đến bất kỳ đất nước nào trên thế giới.

Nếu bạn quan tâm đến giáo dục thời 4.0, hãy tham khảo video mà tôi đưa ra nhận định của mình vào tháng 9 năm 2018. Video ngắn hơn là về các môn học trong giáo dục phổ thông (GDPT).